You are here:Capitolo»Kapituła namiotów 2011»Co to jest Kapituła? cz. I»Co to jest Kapituła? cz. I
Biuro Prasowe Kategoria: Kapituła Namiotów
Opublikowano: 01 kwiecień 2014 Odsłony: 553
Drukuj

 

KAPITUŁY – Leksykon duchowości franciszkańskiej
Początki i rozwój kapituł franciszkańskich 

Treść:
1. Początki i rozwój kapituł franciszkańskich
2. Konfiguracja duchowa i prawna kapituł

Spośród licznych struktur, które w celu wyrażenia i promowania wartości duchowych swego charyzmatu stworzyło i rozwinęło wspólnotowe życie zakonne, szczególnie wyróżnia się ta, która pod ogólnie przyjętym określeniem może być nazywana zebraniem lub zgromadzeniem wspólnoty, a posiadająca, przynajmniej w określonych przypadkach, specyficzną nazwę: „kapituła". W instytutach ściśle zakonnych kapituła jest zinstytucjonalizowanym zgromadzeniem członków wspólnoty, zwoływanym według ustalonych poziomów i kryteriów, w celu omawiania kwestii dotyczących formy życia, którą ślubowali.

Zakon Braci Mniejszych od samych początków nazywał swoje zebrania znanym już wcześniej określeniem „kapituła", lecz nadał mu szczególne cechy wynikające z jego charyzmatu braterskiego, mocno wyrażającego się w formie życia i w samej nazwie zakonu. Wszystko to znalazło swój wyraz w kapitułach, zarówno na poziomie generalnym, jak i prowincjalnym czy lokalnym.

Stąd ta waga, którą kapituły zawsze miały w życiu zakonu, i ciągła konieczność ożywiania ich pierwotnym duchem, a ponadto znaczenie kapituł czy podobnych zebrań w instytutach o inspiracji franciszkańskiej. Mając na względzie te wymogi, przedstawiamy po kolei początki i rozwój kapituł franciszkańskich oraz ich konfigurację duchową i prawną.


1.    POCZĄTKI I ROZWÓJ KAPITUŁ FRANCISZKAŃSKICH

1.1. Kontekst początków i kontekst porównawczy

Z pierwotnego doświadczenia formy życia, zaproponowanej przez Św. Franciszka swym braciom, wynika spontaniczny wymóg braterskiego spotkania. Zebranie wyrażające to pragnienie s

tanowi właśnie zaczątek, z którego stopniowo rozwinie się kapituła. Wyraźnie ukazuje to Tomasz z Celano w Życiorysie pierwszym Św. Franciszka, gdzie w formie sprawozdania referuje etapy dwóch pierwszych i słynnych zebrań pierwotnej franciszkańskiej —> wspólnoty braterskiej. Pierwsze zebranie jest opisane w sposób następujący: Gdy wspólnota braterska osiągnęła liczbę ośmiu braci, „błogosławiony Franciszek zebrał ich wszystkich razem, a po długiej przemowie o królestwie Bożym, o pogardzie świata, o wyrzeczeniu się własnej woli i o opanowaniu, które należy ćwiczyć nad własnym ciałem, podzielił ich na cztery grupy, po dwóch, i rzekł im: «Idźcie, najdrożsi, po dwóch w różne części świata i głoście ludziom pokój i pokutę na odpuszczenie grzechów»". Drugie zebranie zostało przedstawione w następujący sposób: „Po krótkim czasie św. Franciszek, pragnąc ponownie zobaczyć ich wszystkich, prosił Pana, który zbiera rozproszone dzieci Izraela, aby zechciał w swoim miłosierdziu szybko ich zgromadzić. I natychmiast, według jego życzenia, nie wołając nikogo, znaleźli się razem i oddali Bogu dzięki. Razem spożywając posiłek, gorąco wyrazili radość z ujrzenia swego pasterza i zdziwienie z faktu, że mieli podobne myśli. Opowiadali następnie o dobrodziejstwach otrzymanych od miłosiernego Pana oraz poprosili pokornie o upomnienie i pokutę od błogosławionego ojca za ewentualne winy zaniedbania
i niewdzięczności, co też otrzymali". Jako komentarz do tych dwóch relacji Celano dodaje:

„I tak mieli zwyczaj czynić zawsze, gdy udawali się do niego [...]. Zatem błogosławiony Franciszek, z wielką miłością przygarniając do siebie synów, zaczął przekazywać im swoje uwagi i to, co Pan mu objawił" (1 Cel 29; 30).
Na podstawie tych dwóch opisów można łatwo dostrzec podstawowe znaczenie spot-kania braterskiego, nadane tym zebraniom, podobnie jak łatwo jest zauważyć ich praktyczne cele, dotyczące formacji duchowej oraz organizacji życia wspólnego i życia apostolskiego (—> ewangeliczność). Z tych też powodów wspomniane zebrania stały się wzorem dla wszystkich następnych zebrań braterskich i kapitulnych.

Zebranie wspólnotowe stało się zatem dosyć szybko wyrazem pragnienia komunii, ożywiającym braci, którzy „wzgardziwszy wszystkimi rzeczami ziemskimi i uwolniwszy się od jakiejkolwiek miłości egoistycznej, od chwili gdy wszystkie uczucia przelewali na łono wspólnoty, usiłowali ze wszystkich sil dać siebie samych, wychodząc naprzeciw po¬rzebom braci. Byli szczęśliwi, mogąc zebrać się, szczęśliwsi, gdy przebywali razem" (ICel 39). Silne poczucie braterstwa przeżywane w nowej formie życia zakonnego wytworzyło w zebraniu braterskim sobie typową i właściwą strukturę wypowiadania się. Początkowo zresztą, wykluczając z zasady stabilitas loci, właściwą dla wspólnot monastycznych, i prowadząc jeszcze wędrowny tryb życia, bez stałego miejsca pobytu, bracia mogli szczęśliwie doświadczać w zebraniu braterskim szczególnie ważnej pomocy dla wyrażania i konsolidowania ich komunii życia poświęconego naśladowaniu —> Jezusa Chrystusa.

Gdy jednak wspólnota osiągnęła większą stabilność organizacyjną, pragnienie spotkania braterskiego przekształciło się w wymóg zebrań bardziej formalnych i systematycznych. Zwraca się zatem uwagę na kapituły monastyczne, które stają się właśnie wzorem do naśladowania, w sposób całkowicie oryginalny i zgodny z charyzmatem (-> łaska) braterskiej komunii (—> wspólnota braterska) ożywiającej nową formę życia.

W tradycji monastycyzmu benedyktyńskiego zebranie mnichów rodzi się i rozwija najpierw na poziomie wspólnoty lokalnej, co jest zrozumiałą konsekwencją absolutnej autonomii klasztorów i braku organizacji centralnej. Już reguła św. Benedykta przewidywała dwa rodzaje zebrań wspólnotowych: okresowe, które opat musi zwoływać celem skonsultowania się z mnichami w niektórych ważnych kwestiach (rozdz. 3); i codzienne, gdy po nieszporach lub przed kompletą mnisi gromadzą się na lekturę duchową (rozdz. 42), po której następuje rozmowa braterska na temat przeczytanej lektury, tzw. collatio. W następnej epoce, począwszy od VIII w., wykształca się w klasztorach inny typ zebrań wspólnotowych, gdy mnisi gromadzą się po liturgii prymy, by słuchać lektury i wyjaśnienia jakiegoś rozdziału reguły (tac. capitulus znaczy rozdział). Stąd przyjął się zwyczaj nazywania tych zebrań „kapitułą", a także miejsca zebrania i samego zebrania. W tym, samym czasie „zwyczajniki" monastyczne nakazują przekształcenie w normalny obrzęd praktyki publicznego wyznania win zewnętrznych i upomnień braterskich czy ojcowskich, wprowadzonych do organizacji życia wspólnotowego już przez ojców cenobityzmu. Te dwie praktyki zlewają się razem, dając początek zebraniu wspólnotowemu albo kapitule, bliskiej ze względu na charakter formacyjny temu zebraniu, które było zwoływane celem wyjaśniania reguły. Tak więc wewnątrz klasztoru zebranie wspólnotowe wyraża się w komplementarnych kapitułach: kapitule zwoływanej celem konsultacji wspólnoty (kapituła uczestnictwa w zarządzie) i kapitule zwoływanej dla ewangelicznego nawrócenia i duchowego pouczenia (kapituła formacji duchowej).

Innym rodzajem zebrania zakonnego było spotkanie przeznaczone wyłącznie dla przełożonych i reprezentantów różnych ośrodków monastycznych. Znane już w pierwotnym życiu cenobitycznym na Wschodzie, praktykowane corocznie, nie znalazło ono jednak naśladownictwa w cenobityzmie zachodnim. Niemniej jednak także w zachodnich zakonach monastycznych zauważa się ich potrzebę, kiedy w VIII w. różnorodność i autonomia klasztorów zagrażały podstawowej jednolitości i rozwojowi instytucji. Narodziły się więc synody opatów, czy to narodowe, czy regionalne, czy też oparte na wspólnych korzeniach; one również zostały nazwane „kapitułami" i były zwoływane coraz częściej, w niektórych kongregacjach monastycznych stając się zwyczajem corocznym.

Jako prawdziwe i właściwe kapituły generalne zostały zinstytucjonalizowane dopiero od Charta caritatis, zatwierdzonej przez zakon cystersów w 1119, a udoskonalonej w 1195.

Z zakonu cystersów instytucja prawna kapituły generalnej przeszła na inne zakony mnisze, aż w 1215 Sobór Laterański IV potwierdził ją i przyznał jej władzę decyzyjną.

Na początku XIII w. struktury życia monastycznego posiadają już ugruntowane dwa rodzaje kapituł organizowanych na poziomie klasztoru i zebrania opatów. W takim kontekście struktur kapitulnych rodzący się zakon minorycki znajdował oczywiście pewne wzory dla rozwoju własnych oryginalnych spotkań braterskich i późniejszych zebrań.

1.2. Początki i rozwój kapituły generalnej

Kiedy rozwój Zakonu Braci Mniejszych uniemożliwiał już początkową częstotliwość spotkań braterskich i zaistniała konieczność stworzenia bardziej precyzyjnych norm organizacyjnych, dostrzeżono potrzebę odbywania zebrań o ustalonych terminach i lepiej zorganizowanych. Spotkanie braterskie przerodziło się w prawdziwą i właściwą kapitułę wspólnoty braterskiej. Stało się to ok. 1212, kiedy „Franciszek postanowił, aby kapituły odbywały się dwa razy do roku: na Zielone Święta i na Świętego Michała we wrześniu" (3 T 57). Pierwszy dokument historyczny, wspominający ściśle określoną kapitułę braterską, znajduje się w Legenda S. Verecundi militis et martyris, w której kronikarz opactwa poświęconego świętemu męczennikowi w pobliżu Asyżu stwierdza: „Właśnie w pobliżu tego opactwa błogosławiony Franciszek zebrał na kapitule pierwszych trzystu braci [...]; przekazał nam to kapłan Andrzej, który był tam obecny" (Pass SV 6).

Już w 1216 Jakub z Vitry może potwierdzić, że Bracia Mniejsi „zbierają się raz do roku w wyznaczonym miejscu, by radować się w Panu i posilać się razem" oraz w celu uchwalania
i promulgowania „świętych praw, które przedkładają papieżowi do zatwierdzenia" (lVitry 11). W tej formie i z taką częstotliwością kapituły braterstwa były odprawiane między 1212 a 1217 i należy je traktować jako prawdziwe i właściwe kapituły generalne, jak mówi o nich Jakub z Vitry, gdyż były wyrazicielami całości zakonu, po-przez obecność całej wspólnoty, oraz jedności —» zakonu zebranego wokół jedynego ministra generalnego i powagi spraw i kwestii generalnych całego zakonu tam omawianych.

Podczas kapituły Zielonych Świąt w 1217, ze względu na rozwój liczebny i geograficzny zakonu, narzuca się konieczność podziału na prowincje, by ułatwić zarządzanie nim. Równocześnie niemożliwość zebrania wszystkich braci na kapitułę narzuca potrzebę przekształcenia kapituły całej wspólnoty braterskiej w kapitułę wszystkich ministrów. Postanowienie kapitulne, które zostanie skodyfikowane w IReg 18, przewiduje kapitułę -» ministrów prowincji włoskich raz do roku, a kapitułę wszystkich ministrów zakonu co trzy lata. W 1223 2Reg 8 przewiduje jedynie kapitułę ministrów prowincjalnych na Zielone Święta co trzy lata lub w innym terminie, według uznania ministra całego braterstwa. Udział w niej ministrów jest obowiązkowy, ale nie wyklucza udziału także innych braci. Udział zaś kustoszów jest przewidziany jedynie w przypadkach, w których trzeba by dokonać wyboru nowego —> ministra generalnego. Od 1230 w kapitule generalnej uczestniczy jedynie jeden kustosz z każdej prowincji, zgodnie z zarządzeniem Grzegorza IX.

Podczas kapituły generalnej 1239, która zamknęła kadencję br. Eliasza, promulgowano pierwsze konstytucje zakonu, na podstawie których kapituła generalna, której dotychczasowa częstotliwość trzyletnia nie była obowiązkowa, teraz już musiała odbywać się regularnie co trzy lata. Prawdopodobnie także syndicatio, czyli osąd co do sprawności ministra, został odtąd powierzony każdej trzyletniej kapitule, gdyż dotychczas minister bywał wybierany bezterminowo. Konstytucje narbońskie z 1260 potwierdziły wymóg odbywania kapituł generalnych co trzy lata, a ponadto przewidziały syndicatio oraz udział innych braci oprócz ministrów i kustoszów, dopuszczając przedstawicieli prowincji zwanych „dyskretami", wybieranych na odpowiednich kapitułach prowincjalnych.

Kolejne konstytucje będą potwierdzać w zasadzie te same normy aż do podziału zakonu. Po podziale konstytucje poszczególnych rodzin franciszkańskich w różnych okresach wprowadzą częstotliwość sześcioletnią kapituł generalnych, a ponadto będą dostosowywać normy szczegółowe co do składu członków powoływanych na mocy ich urzędu czy funkcji reprezentantów prowincji, czy też specyficznych kompetencji, a także co do zwoływania innych kapituł i kongregacji generalnych o charakterze nadzwyczajnym i integracyjnym oraz procedur postępowania.

1.3. Początki i rozwój kapituły prowincjalnej

Kapituła prowincjalna ma początek jasno określony w czasie, gdyż jest konsekwencją powstania instytucji prowincji podczas kapituły generalnej w 1217. Już w pierwszym okresie swego rozwoju kapituła prowincjalna jawi się jako unormowana przez przepisy zawarte
w IReg 18 i 2 Reg 8 co do swego składu i częstotliwości zwoływania.

Według 1 Reg jej skład odzwierciedla skład pierwotnej kapituły generalnej. Jest faktycznie kapitułą, która gromadzi wokół ministra wszystkich braci prowincji. Jej coroczne zwoływanie leży w kompetencji ministrów prowincjalnych, którzy mogą ją zwoływać, jeśli chcą lub uważają to za stosowne. W każdym razie św. Franciszek, według relacji św. Bonawentury w 1 Bon 4,10, przypisywał kapitule prowincjalnej takie znaczenie dla życia i rozwoju zakonu, że jej doroczne odbywanie stanowiło wydarzenie stale oczekiwane, praktycznie respektowane i połączone z dorocznym świętem św. Michała, a więc z datą, kiedy wcześniej odbywano kapitułę generalną.

2Reg zaznacza tylko, że kapituła prowincjalna może być odprawiana w tym samym roku co generalna; w takim przypadku winna jednak odbyć się po tej drugiej. Św. Bonawentura, komentując ten przepis, zwraca uwagę, że ma on za cel ułatwienie promulgacji aktów kapituły generalnej i nie zakazuje odprawiania kapituł prowincjalnych w innych latach. Tak więc zakłada się ich coroczną częstotliwość, w oparciu o wprowadzoną i utwierdzoną praktykę; jednak nie mówi się już o połączeniu jej ze świętem św. Michała. Wprowadzone później wyjątki i zmiany rychło staną się normami stałymi.

Co do składu kapituły, można zauważyć, że już w latach 1222-1224 kapituły prowincjalne w Niemczech gromadziły wokół ministra jedynie braci z klasztorów w pobliżu miejsca kapituły, samych seniores, samych kustoszów, gwardianów, kaznodziejów. Ograniczenie uczestników kapituły wkrótce stanie się normą dla wszystkich prowincji. Co do częstotliwości i charakteru fakultatywnego, należy stwierdzić, że coroczne jej odprawianie nadal trwa i staje się powszechne, choć nie jest to jeszcze norma obowiązkowa.

Na kapitule generalnej i w konstytucjach generalnych z 1239, które przenoszą na kapitułę prowincjalna prawo wyboru ministra, prawdopodobnie zostają wydane także normy dotyczące samej kapituły, które zostaną później przejęte przez konstytucje narbońskie z 1260. Nakazują one, by kapituła prowincjalna odbywała się obowiązkowo co roku i gromadziła wokół ministra, kustoszy prowincji i przedstawicieli każdego klasztoru, zwanych „dyskretami", a wybranych przez wspólnotę. Te same przepisy zostaną w zasadzie przejęte przez kolejne konstytucje aż do podziału zakonu, określając w ten sposób kształt kapituły prowincjalnej, uważanej za zgodną z duchem braterstwa i struktur zarządu zakonu.

Dopiero po podziale zakonu konstytucje poszczególnych rodzin wprowadzą trzyletnią częstotliwość kapituł prowincjalnych, ustanawiając jednocześnie inne instytucje pomocnicze z tzw. kongregacjami pośrednimi i definitoriami plenarnymi, celem załatwiania spraw wynikłych w międzyczasie. Aktualnie konstytucje zakonów franciszkańskich, do¬stosowane do dekretów Soboru Watykańskiego II, przewidują możliwość kapituł prowincjalnych nadzwyczajnych w zgodzie z tradycyjnymi strukturami zarządu w zakonie.

1.4. Początek i rozwój kapituły domowej

W żadnej z dwu Reguł św. Franciszka, z oczywistych powodów, nie ma wzmianki o kapitule domowej. Proces osiadania braci w stałych miejscach pobytu (eremy czy inne miejsca), zapoczątkowany w 1217 i z naturalnych przyczyn nieodwracalny, zatwierdzony przez Założyciela, znajdował się jeszcze w fazie definitywnego uporządkowywania w czasie redagowania 2 Reg. W międzyczasie częste kapituły generalne i prowincjalne zaspokajały pragnienie spotkania braterskiego, wspólne wszystkim braciom, a także podstawowe wymogi organizacyjne wspólnoty braterskiej.

Stopniowo, w miarę konsolidacji siedzib lokalnych w prowincjach, poszczególne wspólnoty zauważały natychmiast potrzebę własnego uporządkowania życia wspólnotowego i własnych struktur. W tym celu regulamin życia wspólnotowego klasztorów benedyktyńskich, przewidujący nie tylko liturgię eucharystyczną i godziny kanoniczne, lecz także zebrania kapitulne w celu różnych konsultacji, kapitułę win, lekturę Pisma Świętego i reguły, proponował wzory pewnych struktur, które wspólnota franciszkańska spontanicznie naśladowała i ożywiała własną duchowością. Kapituła konsultacji albo udziału w zarządzie jak najbardziej odpowiadała braterskiemu zarządzaniu życiem wspólnotowym. Kapituła win została przyjęta jako ćwiczenie o wypróbowanej użyteczności duchowej, zresztą praktykowane przez św. Franciszka podczas wszystkich jego spotkań z braćmi. Kapituła reguły i collatio znajdują swój wyraz w regulaminie życia wspólnoty franciszkańskiej w postaci ogólnej kapituły wykorzystanej na rozmowę duchową i na lekturę reguły, w duchu posłuszeństwa stałej zachęcie Założyciela potwierdzonej w Testamencie. Do tego należy dołożyć doświadczenie częstych kapituł generalnych i prowincjalnych, które już stanowiły podstawową strukturę w życiu zakonu i prowincji.

Ze szczupłych wiadomości historycznych na temat początków kapituły domowej w klasztorach franciszkańskich dowiadujemy się, że ok. 1230 wchodziły one już w skład regulaminu codziennego życia wspólnotowego. Według legendy Assidua w pustelni zamieszkanej przez św. Antoniego obowiązywały sacrae observationis statuta, które przewidywały capitulum matutinale oraz collatio albo wspólną wieczorną konwersację duchową, w której święty pilnie uczestniczył. Nie ma pewności, czy kapituła poranna była kapitułą domową, ale collatio niewątpliwie stanowiła zalążek kapituły braterskiej. Zanim collatio stała się przemową czy kazaniem oficjalnym, była ona wspólnotowym zebraniem, które według zwyczajów monastycznych odbywało się po nieszporach, a podczas którego wysłuchiwano lektury duchowej, odbywano kapitułę win i następował braterski dialog ku wzajemnemu zbudowaniu. Przemowa, którą wygłosił św. Antoni do wspólnoty w klasztorze w Forli, była właśnie hora collationis ex morę fratribus congregatis.

Tomasz z Eccleston w swym dziele historycznym, odnoszącym się do życia pierwszych franciszkanów w Anglii w latach 1224 - 1259, zestawia te same struktury kapituły win i collatio „jako momenty mocno wyrażające i wzmacniające więzi międzyosobowe poszczególnych wspólnot franciszkańskich pierwszych dziesięcioleci, kiedy bracia mieli zwyczaj codziennie odprawiać collatio [...] i każdego dnia odbywali kapitułę" (Eccleston 9).

Kronika XXIV Generałów, mówiąca o Janie Parentim, ministrze generalnym w latach 1227 -1232 i o jego relacjach z br. Jałowcem, wzmiankuje o pewnym zebraniu braterskim, które miało miejsce w klasztorze asyskim po nieszporach, traktując je po prostu jako kapitułę domową „dictis vespris omnibus fratribus ad Capitulum convocatis"(AF 111,59).

W tym samym okresie, także w klasztorach Drugiego Zakonu, potwierdza się i rozwija kapituła wspólnotowa. Św. Klara (—> Ubogie Panie) i jej córki duchowe, które nie potrzebują kapituł generalnych i prowincjalnych, nie mogą jednak obyć się bez kapituły, która gromadziłaby wszystkie siostry klasztoru. W pierwszym okresie trwającym aż do 1247 składały one profesję, czyniąc formalne odniesienie do reguły św. Benedykta, lecz w praktyce swą formę życia ożywiały wskazaniami św. Franciszka. Z tego też powodu kapituła wspólnotowa musiała stanowić część pierwotnych struktur ich życia. Z biegiem czasu nabrała poważniejszego znaczenia w regulaminie klasztoru, jak wynika to z przepisów, które ją kodyfikują w Regule z 1253 (rozdz. II i VII) oraz w Regule z 1263-' (rozdz. XXII). Według św. Klary kapituła klasztorna jest jednocześnie kapitułą duchową, kapitułą win oraz kapitułą udziału w zarządzie, gdyż kiedy ksieni ją zwołuje, „tak samo ona, jak i siostry winny pokornie oskarżać się z publicznych braków i zaniedbań. Tam ponadto rozmawia razem z siostrami na temat rzeczy, które należy zrobić dla pożytku i dla dobra klasztoru" (RegKl 4,16-17).

Prawodawstwo Braci Mniejszych kodyfikuje kapitułę domową w konstytucjach z 1260, które prawdopodobnie powtarzają wcześniejsze normy konstytucji z 1239. Należy zauważyć, iż traktują one kapitułę domową jako strukturę życia wspólnotowego, nie tylko istniejącą, lecz praktycznie uregulowaną. Z tego powodu ograniczają się do podania kilku norm określających jej funkcję i jej kompetencje w podejmowaniu konkretnych aktów dotyczących całej wspólnoty. Odpowiednie normy przewidują, że guardianus teneat capitulum przynajmniej raz w tygodniu w celu wyznania win oraz wtedy, gdy należy omówić i zatwierdzić relację na kapitułę prowincjalną, dotyczącą zarządu ministra i kustosza oraz innych kwestii. Poza tym, gdy mowa o kapitule domowej, przewiduje się wybór dyskreta, który będzie reprezentował wspólnotę na kapitule prowincjalnej. Zatem, o ile funkcja duchowa kapituły domowej nadal polega na wyznaniu win i ich zadośćuczynieniu, o tyle funkcja udziału w zarządzie staje się coraz bardziej precyzyjnie określona z pierwszymi kompetencjami prawnymi.

Kolejne konstytucje aż do podziału zakonu nadal wiernie będą potwierdzać funkcje duszpasterskie i jeszcze lepiej precyzować kompetencje prawne kapituły domowej. Po podziale zakonu konstytucje poszczególnych rodzin w różny sposób będą dostosowywały normy dotyczące kapituł domowych, aż w końcu sama kapituła, podobnie jak i inne struktury, ulegnie pewnemu wykrzywieniu w jej rozumieniu i w praktyce.
Obecnie w konstytucjach poszczególnych rodzin franciszkańskich, dostosowanych do wskazań Soboru Watykańskiego II, można zauważyć pewne korzystne docenienie funkcji kapituły domowej, oparte na powrocie do pierwotnego ducha. 

AMBROGIO SANNA OFMConv
tłum. Ezdrasz F. Biesok OFM

Czytaj więcej: Konfiguracja duchowa i prawna kapituł - część II

You are here:   HomeCapitoloKapituła namiotów 2011Co to jest Kapituła? cz. I